Kōbō Abe – Người kiến tạo những mê cung hiện sinh của văn học Nhật Bản
Khi nhắc đến văn học Nhật Bản thế kỷ XX, độc giả thường nhớ ngay đến Yasunari Kawabata, Yukio Mishima hay Haruki Murakami. Nhưng với những người yêu thích những tác phẩm kỳ lạ, ám ảnh và giàu chiều sâu triết học, cái tên Kōbō Abe luôn giữ một vị trí đặc biệt.
Sinh năm 1924 tại Tokyo và lớn lên ở Mãn Châu (Trung Quốc ngày nay), Kōbō Abe là một trong những nhà văn Nhật Bản có phong cách độc đáo nhất sau Thế chiến thứ hai. Ông thường được ví như “Kafka của Nhật Bản”, không phải vì bắt chước Franz Kafka, mà bởi cả hai đều xây dựng những thế giới vừa quen thuộc vừa phi lý, nơi con người liên tục đối mặt với cảm giác lạc lõng, mất phương hướng và khủng hoảng bản sắc.
Trong các tác phẩm của Kōbō Abe, nhân vật thường bị đặt vào những hoàn cảnh kỳ quái đến mức tưởng như không thể xảy ra. Một người đàn ông bị mắc kẹt trong hố cát và dần đánh mất khái niệm về tự do. Một người đột nhiên không còn khuôn mặt và phải đeo chiếc mặt nạ do chính mình tạo ra. Một người khác thức dậy và nhận ra bản thân đang dần biến mất khỏi thế giới. Những tình huống ấy thoạt nhìn có vẻ phi thực, nhưng lại phản chiếu rất rõ những nỗi bất an sâu kín của con người hiện đại.
Điểm đặc biệt trong văn chương Kōbō Abe là ông không quan tâm nhiều đến cốt truyện theo nghĩa truyền thống. Điều ông muốn khám phá là câu hỏi: “Con người là ai khi bị tước bỏ những thứ vốn dùng để định nghĩa bản thân?” Đó có thể là danh tính, ngoại hình, nghề nghiệp, cộng đồng hay thậm chí là chính ký ức của họ. Chính vì vậy, tác phẩm của ông luôn mang màu sắc hiện sinh, đầy chất triết học nhưng vẫn hấp dẫn nhờ những tình huống kỳ lạ và giàu sức gợi.
Tại Việt Nam, nhiều tác phẩm quan trọng của Kōbō Abe đã được giới thiệu tới độc giả như Người đàn bà trong cồn cát (The Woman in the Dunes), Khuôn mặt người khác (The Face of Another), Tấm bản đồ bị thiêu cháy (The Ruined Map), Chiếc hộp hình người (The Box Man) và Người đàn ông biến mất (The Ark Sakura). Trong đó, Người đàn bà trong cồn cát được xem là kiệt tác tiêu biểu nhất, từng được chuyển thể thành bộ phim kinh điển và đưa tên tuổi Kōbō Abe đến với độc giả toàn thế giới.
Đọc Kōbō Abe không phải để tìm kiếm những câu chuyện dễ chịu hay những kết thúc trọn vẹn. Đó là hành trình bước vào một mê cung của những câu hỏi về tự do, bản sắc và sự tồn tại. Càng đi sâu, người đọc càng nhận ra rằng những điều phi lý trong tác phẩm của ông đôi khi lại chính là tấm gương phản chiếu chân thực nhất về cuộc sống hiện đại.
Và có lẽ đó cũng là lý do, sau nhiều thập niên, Kōbō Abe vẫn được xem là một trong những nhà văn vĩ đại và độc đáo nhất của văn học Nhật Bản thế kỷ XX.
