Josephine Tey

Josephine Tey – Nữ hoàng bí ẩn đứng sau một trong những tiểu thuyết trinh thám hay nhất mọi thời đại

Trong lịch sử văn học trinh thám Anh Quốc, có những cái tên xuất hiện với ánh hào quang rực rỡ như Agatha Christie hay Dorothy L. Sayers. Nhưng có một nhà văn khác, dù số lượng tác phẩm không nhiều và cuộc đời khá kín tiếng, vẫn được các nhà phê bình và những người yêu trinh thám xem như một huyền thoại. Đó là Josephine Tey.

Josephine Tey là bút danh của Elizabeth MacKintosh, sinh năm 1896 tại Inverness, Scotland. Trước khi trở thành nhà văn trinh thám, bà từng là giáo viên và nhà viết kịch. Cuộc đời của Tey tương đối lặng lẽ, ít xuất hiện trước công chúng và gần như không theo đuổi danh tiếng. Có lẽ chính sự kín đáo ấy đã khiến tác phẩm của bà trở thành nơi duy nhất người đọc có thể thực sự gặp gỡ tâm trí sắc sảo của một trong những cây bút trinh thám xuất chúng nhất thế kỷ XX.

Josephine Tey thuộc về thời kỳ vàng son của tiểu thuyết trinh thám Anh, nhưng bà chưa bao giờ hoàn toàn tuân theo những quy tắc quen thuộc của thể loại này. Trong khi nhiều tác giả cùng thời tập trung vào câu hỏi “Ai là hung thủ?”, Tey lại quan tâm nhiều hơn đến cách con người hình thành nhận thức, cách định kiến được tạo ra và cách sự thật có thể bị bóp méo theo thời gian.

Các tác phẩm của bà thường không dựa vào những màn đánh đố phức tạp hay những cú xoay chuyển gây sốc. Thay vào đó, sức hấp dẫn nằm ở khả năng quan sát tâm lý con người vô cùng tinh tế. Nhân vật trong tiểu thuyết của Josephine Tey luôn mang cảm giác chân thực, gần gũi và nhiều chiều hơn so với hình mẫu thường thấy trong dòng trinh thám cổ điển. Bà đặc biệt giỏi trong việc đặt ra những câu hỏi về công lý, ký ức, lịch sử và bản chất của sự thật.

Tác phẩm nổi tiếng nhất của bà là Con gái của thời gian (The Daughter of Time), cuốn tiểu thuyết được nhiều nhà phê bình và tổ chức văn học bình chọn là một trong những tác phẩm trinh thám hay nhất mọi thời đại. Điều đặc biệt là gần như toàn bộ câu chuyện diễn ra trên giường bệnh của một thanh tra Scotland Yard. Không có cuộc truy đuổi nghẹt thở, không có án mạng mới xảy ra, chỉ có một cuộc điều tra về lịch sử kéo dài hàng thế kỷ. Từ một bức chân dung của vua Richard III, Josephine Tey đã biến việc truy tìm sự thật lịch sử thành một trong những cuộc phá án hấp dẫn nhất từng được viết ra.

Ngoài Con gái của thời gian, độc giả còn biết đến bà qua nhiều tác phẩm xuất sắc khác như Vụ án hàng người xếp hàng (The Franchise Affair), Brat Farrar, Miss Pym Disposes, A Shilling for Candles hay loạt truyện về thanh tra Alan Grant. Dù thuộc thể loại trinh thám, những cuốn sách này đều vượt xa khuôn khổ của một câu chuyện phá án đơn thuần để trở thành những khảo cứu tinh tế về tâm lý và xã hội.

Điều khiến Josephine Tey vẫn được yêu mến hơn bảy thập niên sau khi qua đời nằm ở sự thông minh và nhân văn trong cách bà nhìn thế giới. Bà không chỉ muốn tìm ra thủ phạm, mà còn muốn hiểu vì sao con người tin vào những điều họ tin, vì sao lịch sử đôi khi được viết bởi định kiến, và vì sao sự thật thường phức tạp hơn những gì ta tưởng tượng.

Nếu Agatha Christie được xem là bậc thầy của những cú lật mở bất ngờ, thì Josephine Tey là bậc thầy của sự nghi ngờ. Bà khiến độc giả đặt câu hỏi với mọi điều tưởng như hiển nhiên, và đó chính là lý do nhiều người yêu trinh thám lâu năm luôn xếp bà vào nhóm những tác giả vĩ đại nhất từng cầm bút.