Tàn Tuyết – Nhà văn được ví như “Kafka của Trung Quốc”
Trong dòng chảy văn học đương đại Trung Quốc, Tàn Tuyết là một trường hợp gần như không thể nhầm lẫn với bất kỳ ai. Khi nhiều nhà văn lựa chọn kể những câu chuyện về lịch sử, xã hội hay đời sống thường nhật, bà lại xây dựng những thế giới đầy mộng mị, phi lý và bí ẩn, nơi ranh giới giữa hiện thực và giấc mơ gần như biến mất hoàn toàn.
Tàn Tuyết (残雪 – Can Xue), sinh năm 1953 tại Hồ Nam, là một trong những nhà văn Trung Quốc đương đại được giới học thuật phương Tây nghiên cứu nhiều nhất. Bút danh “Tàn Tuyết” có nghĩa là “tuyết còn sót lại sau mùa đông”, một hình ảnh vừa lạnh lẽo vừa cô độc, phản ánh khá rõ thế giới văn chương đặc biệt mà bà theo đuổi suốt hơn bốn thập niên sáng tác.
Tuổi thơ của Tàn Tuyết gắn liền với những biến động dữ dội của Trung Quốc trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa. Gia đình bà từng chịu nhiều khó khăn, bản thân bà phải nghỉ học sớm và làm nhiều nghề khác nhau trước khi đến với văn chương. Không trải qua đào tạo chính quy về văn học, nhưng chính vị thế của một người đứng ngoài hệ thống lại giúp bà phát triển một giọng văn hoàn toàn độc lập và khác biệt.
Đọc Tàn Tuyết giống như bước vào một mê cung không có bản đồ. Trong thế giới của bà, những ngôi nhà có thể tự biến đổi, những khu rừng dường như mang ý thức riêng, con người sống trong cảm giác bất an thường trực và những sự kiện kỳ lạ diễn ra mà không cần lời giải thích. Các nhân vật thường bị cuốn vào những hành trình khó hiểu, nơi họ phải đối diện với nỗi sợ hãi, ký ức, vô thức và những góc khuất sâu kín nhất trong tâm hồn mình.
Chính vì vậy, Tàn Tuyết thường được so sánh với Franz Kafka, Jorge Luis Borges hay Samuel Beckett. Tuy nhiên, văn chương của bà vẫn mang một bản sắc riêng rất rõ. Nếu Kafka khiến con người sợ hãi trước bộ máy quyền lực vô hình, thì Tàn Tuyết lại hướng cái nhìn vào những mê cung bên trong tâm thức. Những câu chuyện của bà không cố gắng giải thích thế giới mà buộc người đọc phải tự tìm đường trong đó.
Giới phê bình quốc tế nhiều năm liền xem Tàn Tuyết là ứng viên sáng giá cho Giải Nobel Văn học. Các tác phẩm của bà được dịch ra hàng chục ngôn ngữ và nhận được sự đánh giá cao từ nhiều học giả cũng như nhà văn nổi tiếng trên thế giới. Dù vậy, bà vẫn là một tác giả tương đối “khó đọc”, không dành cho những ai tìm kiếm cốt truyện rõ ràng hay những câu chuyện dễ tiếp cận.
Tại Việt Nam, độc giả đã có cơ hội tiếp cận một số tác phẩm tiêu biểu của Tàn Tuyết như Tình yêu trong thế kỷ mới, Biên niên tình yêu cuối cùng, Phố Hoàng Nê, Cuộc trò chuyện trên thiên đường hay Ngũ vị hương. Đây đều là những tác phẩm thể hiện rõ thế giới nghệ thuật độc đáo của bà: vừa huyền ảo, vừa triết học, vừa giống một giấc mơ kéo dài mà mỗi người đọc sẽ tìm thấy cho mình một cách diễn giải khác nhau.
Tàn Tuyết không phải là kiểu nhà văn khiến người đọc say mê ngay từ những trang đầu tiên. Nhưng với những ai yêu thích văn học thể nghiệm, văn học hiện sinh và những tác phẩm luôn đặt ra nhiều câu hỏi hơn là câu trả lời, bà là một trong những tiếng nói độc đáo và đáng khám phá nhất của văn chương thế giới đương đại.
