Những linh hồn chết

Những linh hồn chết là tác phẩm cuối cùng của Nikolai Gogol song đây được đánh giá là tác phẩm quan trọng nhất trong sự nghiệp của ông. Đây là tác phẩm được xếp vào thể loại tiểu thuyết phê phán và châm biếm phong tục, giống như Don Quixote của Cervantes vậy, nhưng Những linh hồn chết mang đậm chất chân thực và gần với cuộc đời hơn hẳn. Nikolai Gogol đã “vẽ lại cuộc đời với bộ mặt thật của nó”, bóc mẽ và đả kích sâu cay bộ mặt đáng ghê tởm của xã hội Nga với các tầng lớp thống trị của nó thời ấy mà theo ông là phải “giật bộ trang phục mỹ lệ và cái mặt nạ anh hùng” của chúng, bắt chúng “đem thân cho thiên hạ mua cười”.

Ít có cuốn tiểu thuyết nào có nhân vật chính “khó ưa” như vậy nhưng lại cuốn hút đến như vậy. Những linh hồn chết là câu hỏi lớn mà Nikolai Gogol đặt ra không chỉ cho người Nga cùng thời với ông mà cho con người ở mọi nước, mọi thời: bạn sống như thế nào để cho không phải bạn sống mà cũng bằng như chết, như một thân xác sống mà bên trong đó là một linh hồn đã chết? Sự mục ruỗng về tâm hồn của Chichikov và những người như y phải chăng là căn bệnh ung thư của riêng người Nga cùng thời với Gogol, hay đúng hơn là căn bệnh ung thư chung của loài người trong thời đại chúng ta đây?